Stan nauki polskiej w świetle rankingu TOP2% Stanford University & Elsevier. Charakterystyka instytucjonalna

W listopadzie został opublikowany nowy ranking TOP2% Stanford University & Elsevier za 2021 r. w kategorii kariery naukowej i cytowań. O ile osobom, które znalazły się na liście rankingowej, należą się gratulacje, o tyle zbiorowe dane dotyczące miejsca polskich uczelni w nauce światowej nie napawają optymizmem.

W artykule usystematyzowano ważne dane z obszernego zestawienia zawierającego 190.064 osób ze wszystkich dyscyplin naukowych publikujących wyniki badań w światowych czasopismach, materiałach konferencyjnych i wydawnictwach zwartych. W rankingu ujętych jest 1027 naukowców z Polski.

W niniejszym opracowaniu przedstawiono liczbę osób z polskich jednostek naukowych ujętych w rankingu TOP2% Stanford University & Elsevier z podziałem na poszczególne jednostki naukowe, liczbę osób cytowanych po 2020 r. (bez autocytowań). Podano także najwyższe miejsca, które osiągnęli naukowcy z danej jednostki naukowej. Dane zebrano w czterech grupach przypisanych do politechnik, uniwersytetów, uniwersytetów medycznych oraz instytutów naukowych i instytucji naukowo-badawczych. Pominięto kilka instytucji z udziałami jednoosobowymi, które nie zmieniają charakteru opracowania i danych statystycznych.

W tabeli 1 przedstawiono dane naukowców reprezentujących politechniki i uczelnie techniczne.

Tabela 1. Dane dotyczących politechnik i innych wyższych szkół technicznych.

Nazwa uczelni Całkowita liczba osób Liczba osób cytowanych po 2000 r. Najwyższe miejsce w rankingu
AGH 51 23 10160
Pol. Wrocławska 41 22 7374
Pol. Warszawska 33 12 62786
Pol. Poznańska 32 16 2893
Pol. Śląska 32 25 38196
Pol. Gdańska 28 16 5295
Pol. Łódzka 25 9 33721
Pol. Lubelska 22 13 9632
Pol. Krakowska 14 7 34143
WAT 14 8 2969
ZUT Szczecin 13 7 39948
Pol. Częstochowska 11 8 59179
Pol. Rzeszowska 11 7 71206
Pol. Opolska 8 6 36621
Pol. Białostocka 5 3 61624
Wyższa Szkoła Inform. i Zarządz. w Rzeszowie 3 2 145699
Pol. Koszalińska 2 1 121803
Pol. Świętokrzyska 1 169 783
Suma 346 185  

W grupie politechnik obok zdecydowanych liderów – AGH i Politechniki Wrocławskiej – jest dość wyrównana grupa 3 politechnik (Politechnika Warszawska, Politechnika Poznańska i Politechnika Śląska) z liczbą osób powyżej 30. Z kolei na Politechnice Śląskiej jest zatrudnionych najwięcej osób z cytowaniami po 2000 r. Należy zauważyć, że są także białe plamy, ale wnikliwi czytelnicy, przeglądający stronę Fundacji SWP dostrzegą je sami.

Dane dotyczące osiągnięć polskich naukowców reprezentujących uniwersytety i akademie przedstawiono w tabeli 2.

Tabela 2. Dane dotyczące uniwersytetów i akademii.

Nazwa uczelni Całkowita liczba osób Liczba osób cytowanych po 2000 r. Najwyższe miejsce w rankingu
Uniw. Jagielloński 43 12 41057
Uniw. Warszawski 41 10 2032
Uniw. AM Poznań 30 13 7446
Uniw. im. MK Toruń 23 11 16975
Uniw. Wrocławski 20 6 17018
Uniw. Ślaski Katowice 19 6 43619
Uniw. Łódzki 17 9 22358
Uniw. MC-S Lublin 15 3 12974
Uniw. Gdański 15 3 13805
Uniw. Przyrodn. Lublin 13 9 43369
SGGW W-wa 10 4 23276
Uniw. Przyrodn. Poznań 10 4 34462
Uniw. Warm.-Mazur. Olszyn 10 7 34865
Uniw. Rzeszowski 9 3 22955
Uniw. Roln. Kraków 8 5 95613
Uniw. Przyrodn. Wrocław 7 6 50090
Uniw. Szczeciński 5 2 63240
Uniw. w Białymstoku 4 2 15752
Ak. Morska w Gdyni 4 84021
KUL im. Jana Pawła II Lublin 3 3 89380
SWPS 3 1802
UKSW W-wa 3 1 106145
Uniw. Technol.-Przyrodniczy Bydgoszcz 3 2 160192
Uniw. Calisia Kalisz 3 117354
Ak. im. J. Długosza Częstochowa 3 10828
Uniw. im. J. Kochanowskiego Kielce 2 19622
Uniw. Ekonom. i Biznesu Poznań 2 2 36558
Uniw. Pedagog. im. KEN 2 1 201038
Uniw. Koźmińskiego 1 29827
Uniw. Kaz. Wielkiego Bydgoszcz 1 215239
Uniw. Opolski 1 173414
Uniw. Zielonogórski 1 189218
AWF Katowice 1 103065
Suma 332 124  

W grupie uniwersytetów obok zdecydowanych liderów – Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego – tylko grupa 3 uniwersytetów (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika i Uniwersytet Wrocławski) ma liczbę cytowanych osób powyżej 20. Zwraca uwagę mniejsza niż na politechnikach liczba osób z cytowaniami po 2000 r. Liderzy na uniwersytetach mają prawie o połowę mniej cytowań po 2000 r. niż liderzy na politechnikach.

W tabeli 3 przedstawiono dane naukowców reprezentujących uczelnie medyczne.

Tabela 3. Dane dotyczące uczelni medycznych.

Nazwa uczelni Całkowita liczba osób Liczba osób cytowanych po 2000 r Najwyższe miejsce w rankingu
Collegium Medicum UJ  28 8 21640
UM w Łodzi 18 7 8741
UM Wrocław 17 10 2786
UM Lublin 14 6 29943
UM Warszawa 12 2 10170
Gdański UM 10 1 22465
Uniw. Nauk Med. Poznań 9 3 27524
UM w Białymstoku 8 2 84037
ZUM Szczecin 6 2 93334
Instytut Onkologii MC-S 4 1 108571
Śląski UM w Katowicach 4 3 29771
Kolegium Med. Bydgoszcz 2 1 40375
Suma 132 46  

W grupie uczelni medycznych zdecydowanym liderem z największą liczbą reprezentantów w rankingu jest Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tylko 4 uczelnie (Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersyet Medyczny w Lublinie, Uniwersytet Medyczny w Warszawie i Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu) reprezentowane są w rankingu przez ponad 10 osób.

W rankingu uczelni medycznych znajduje się mniejsza w porównaniu do politechnik i uniwersytetów liczba osób z cytowaniami po 2000 r.

W grupie centrów i instytutów badawczych brak jest poza samą Polską Akademia Nauk wyróżniających się jednostek badawczych. Zwraca również uwagę najmniejsza liczba osób z cytowaniami po 2000 r.

Dane naukowców reprezentujących instytuty badawcze PAN i centra naukowe przedstawiono w tabeli 4.

Tabela 4. Dane dotyczące instytutów badawczych PAN i centrów naukowych.

Nazwa instytutu Całkowita liczba osób Liczba osób cytowanych po 2000 r. Najwyższe miejsce w rankingu
Polska Akademia Nauk 15 4 51777
Inst. Niskich Temperatur i Badań Struktur. PAN 10 4 91606
Instytut Fizyki Nuklearnej PAN 9 2 46841
IPPT PAN 9 2 56927
Centrum Badań Molekul. i Makromolek. PAN 8 1 54064
Inst. Badań Podstawowych PAN 8 535
Inst. Fizyki PAN 7 60550
Inst. Reprod. Zwierząt i Badań Żywności PAN 6 1 16121
Inst. Metalurgii i Inż. Materiałowej PAN 6 2 132966
Centrum Nowych Technologii 5 3 91525
Inst. Farmakologii PAN 5 74913
Inst. Maszyn Przepływowych PAN 5 3 32438
Centrum Badawcze wysokich Ciśnień PAN 4 161761
Inst. Biologii Doświadczalnej PAN 4 1 17647
Centrum Astronomii MK PAN 4 1 14991
Główny Instytut Górnictwa 3 2 169566
Inst. Dendrologii PAN 3 2 70144
Inst. Medycyny Sądowej 3 1 193708
Inst. Chemii Organicznej PAN 3 1 42953
Inst. Chemii Fizycznej PAN 3 1 126441
Inst. Uprawy, Nawożenia i Gleboznaw. PAN 3 8919
Państwowy Inst. Weterynaryjny 3 1 204483
Inst. Medycyny Pracy 3 1 155283
Inst. Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka 3 131585
Inst. Ochrony Roślin 3 2 72412
Centrum fizyki Teoretycznej PAN 2 25909
Inst. Rolnictwa i Leśnictwa PAN 2 1 7879
Inst. Biochemii i Biofizyki PAN 2 1 143729
Inst. Katalizy i Chemii Powierzchni PAN 2 1 63609
Inst. Chemii Nuklearnej i Technologii PAN 2 54970
Inst. Informatyki Teoret. i Stosowanej PAN 2 17292
Inst. Badań Medycznych PAN 2 81060
Inst. Badań Prod. Zwierzęcej PAN 2 1 175699
Inst. Łączności 2 1 167218
Inst. Lotnictwa 1 52482
Suma 154 41  

 


Rys. 1. Procentowy rozkład cytowań na poszczególne grupy: (1) politechniki, (2) uniwersytety i akademie, (3) uniwersytety i akademie medyczne, (4) instytuty naukowe.

Najwięcej, bo aż 36% cytowań naukowców, pochodzi od naukowców zatrudnionych w politechnikach i uczelniach technicznych, natomiast najmniej cytowań – 13,60% – to cytowania naukowców z uczelni medycznych.

Jeśli wyznaczy się procentowy udział osób cytowanych po 2000 r., to przedstawia się on następująco: politechniki – 53 %, uniwersytety i akademie – 38%, uniwersytety medyczne –35%, instytuty naukowe i badawcze – 25%.

Przedstawiony obraz nauki polskiej nie jest optymistyczny. Jeśli uwzględnić dane z lutego 2020r. (https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C80765%2Cw-srode-dzien-nauki-polskiej-mamy-ponad-81-tys-badaczy-i-12-mln-studentow) i oszacować liczbę osób pracujących w obszarze nauki na ok. 80 000, to liczba osób ze wszystkich grup wiekowych cytowanych w rankingu stanowi ok. 1.2-1.3%. Do refleksji powinien zmusić mały odsetek osób w wieku 40-60 lat (najbardziej twórczego okresu w karierze naukowej), szczególnie w instytutach PAN. W niedalekiej przyszłości będzie trudno odtworzyć krajowy potencjał naukowy, chociażby z lat 80. i 90. Przyczyną niskich wskaźników w rankingu może być również zatrudnianie emerytowanych pracowników z innych uczelni, którzy mają duże, a nawet wybitne osiągnięcia naukowe za długi okres czasu – 50-60 lat.

Rodzi się pytanie, czy w tej sytuacji warto utrzymywać wysoki poziom „punktozy” jako jedynej drogi do osiągnięcia światowego poziomu nauki w Polsce. Stadne zdobywanie punktów za publikacje i wydawanie dużych kwot z dotacji państwowych na publikowanie wydaje się nie mieć większego sensu.

 prof. zw. dr hab. Wit Grzesik
dr Joanna Gruba

Dodaj komentarz

4.png6.png3.png5.png6.png0.png